Charlie Brooker’ın Black Mirror’a uzanan yolu, karikatürlerden oyun dergilerine, sahte televizyon programlarından bir zombi hikâyesine uğruyor. Bu işlerin arasında ilk bakışta ortak bir yön bulmak zor. Yine de her birinde benzer bir merak var: Ekranda gördüğümüz şey nasıl kuruluyor ve bizden ne yapmamızı istiyor?
Brooker’ın yaratıcı yolculuğunu izleyen bu yazı, Mr.Wofy’nin Charlie Brooker / Black Mirror videosundaki ana soruya dönüyor: Bir insanın yıllarca biriktirdiği meraklar, öfkeler ve denemeler ne zaman kendine ait bir anlatı diline dönüşür?
Oyun dergisindeki rahatsız edici şaka
Black Mirror’ın yaratıcısı, senarist ve televizyoncu Charlie Brooker, kariyerine genç yaşta karikatür çizerek başladı. Ardından oyun dükkânlarında çalıştı; 1990’larda PC Zone için oyun yazıları ve çizimler üretti. Teknolojiyle ilişkisi, onu uzaktan izlemekten çok gündelik hayatının içinde kullanmaya dayanıyordu. Brooker’ın kendi kariyer anlatımı da bu geçişi doğruluyor.
Şubat 1998 tarihli PC Zone’da yayımlanan Cruelty Zoo, bu dönemin sert örneklerinden biri. Sahte hayvanat bahçesi reklamı, çocukların öfkesini gerçek hayvanlara yöneltmeyi sözde bir çözüm olarak sunuyordu. Orijinal sayı, bu rahatsız edici mizahın somut belgesi.
Videodaki okumada bu reklamı sonraki işlere bağlayan nokta, Brooker’ın kullandığı yöntem. Brooker tanıdık bir biçimi alıyor, onun güven veren dilini koruyor ve mantığını huzursuz edici bir yere kadar ilerletiyordu. Gülmenin nerede kesileceği, anlatının parçası hâline geliyordu.
Sahte bir televizyonun açtığı kapı
1999’da başlayan TVGoHome, gerçek yayın akışlarına benzeyen sahte bir televizyon rehberiydi. Saatler, program adları ve açıklamalar yerli yerindeydi; anlatılan programlar ise uydurmaydı. Brooker, televizyonun kendisini tanıtırken kullandığı dili yine televizyona karşı kullanıyordu.
Bu küçük internet işi, televizyon yazarlığına geçişinde bir kapı açtı. Sonraki Screenwipe ve Newswipe programlarında da ekranın nasıl çalıştığına baktı: Görüntünün seçimi, tekrar, sunucu tonu ve haberin bir gösteriye dönüşmesi. Brooker, haber yayınlarında gördüğü bu işleyişin Black Mirror’ın ilk bölümü The National Anthem’ı beslediğini Peabody söyleşisinde anlatıyor.
Mr.Wofy videosunun burada izlediği bağ, farklı işlerde aynı becerinin gelişmesi: Tanıdık görünen ekranın arkasındaki düzeni fark etmek. Bir programı eleştirmekle o düzenin içinde geçen bir hikâye kurmak arasındaki mesafe giderek azalıyor.
Dead Set: Eleştirinin hikâyeye dönüşmesi
2008’de yayımlanan Dead Set, zombi salgınını Big Brother evine taşıdı. Dışarıdaki felaketten habersiz yarışmacılar için televizyonun kapalı dünyası, bir hayatta kalma alanına dönüşüyordu.
Brooker bu yapımı sonradan Black Mirror’ın bir tür prototipi olarak tanımladı. Absürt önerme korunuyor, fakat karakterlerin yaşadıkları ciddi bir korku hikâyesi olarak ele alınıyordu. Scriptnotes söyleşisi, bu bağı doğrudan kendi sözleriyle kurduğu kaynak.
Videodaki yorumla, Screenwipe’ta açıklanabilen mekanizma burada karakterlerin davranışlarında çalışmaya başlıyor. İzleyiciye bir medya eleştirisi anlatmak yerine, onu bu eleştirinin yaşandığı dünyanın içine yerleştirmek mümkün oluyor.
Black Mirror ve fikri sınayan ortaklık
Black Mirror, 2011’de Channel 4’te başlayan bir antoloji dizisi. Her bölümde bağımsız bir hikâye anlatan ilk sipariş, üç adet yaklaşık bir saatlik yapımdan oluşuyordu. Channel 4’ün ilk duyurusu bu yapıyı ve Charlie Brooker ile Annabel Jones’un yürütücü yapımcılığını kaydediyor.
Dizinin yaratıcısı Charlie Brooker. Annabel Jones ise fikirlerin geliştirilmesinde ve yapım sürecinde onun yaratıcı ortağı. Brooker, Jones’un bir fikrin işlemediğini söylemekten çekinmediğini anlatıyor. Bu itiraz, üretimin önündeki engelden çok hikâyenin biçim bulduğu çalışmanın içinde duruyor.
İlk sezonda Konnie Huq, Brooker’la Fifteen Million Merits’i yazdı; The Entire History of You’nun senaryosunu Jesse Armstrong üstlendi. Peabody’nin yapım kredileri de bu yazarları kaydediyor. Her bölümde değişen yönetmenler, oyuncular ve ekipler, aynı yaratıcı bakışa farklı dünyalar kazandırdı.
Mr.Wofy: Biriken parçalar nasıl bir dile dönüşür?
Videoda takip ettiğimiz düşünce, geçmişteki her işin zorunlu olarak Black Mirror’a çıktığı değil. Karikatürler fikri sıkıştırma alışkanlığı bırakıyor; oyun yazıları kurallara bakmayı, TVGoHome tanıdık bir biçimi içeriden bozmayı, Dead Set ise absürt bir fikri ciddi bir dünyada yaşatmayı mümkün kılıyor.
Bu parçaların birleşmesi tek başına bir kişinin birikimiyle açıklanamıyor. Fikirlerin başkaları tarafından sınanması, yeniden yazılması ve farklı ekiplerle kurulması da hikâyenin içinde. Brooker’ın kariyerine bu açıdan bakınca, sonuç kadar denemeler arasındaki geçişler de anlam kazanıyor.
Videonun sonunda kalan soru da bu ilişkinin başka bir yüzüne bakıyor: Ekranı kapattığımızda, onun kurallarından da çıkmış oluyor muyuz?
Mr.Wofy’nin Charlie Brooker / Black Mirror videosunu izle.
Kaynaklar ve ek okuma
- PC Zone, sayı 60, Şubat 1998: Cruelty Zoo’nun yayımlandığı dönem belgesi.
- Peabody: Charlie Brooker söyleşisi: Karikatür, oyun yazarlığı, televizyon hicvi ve The National Anthem bağlantısı.
- Scriptnotes, bölüm 404: Dead Set, antoloji fikri ve Annabel Jones’la çalışma biçimi.
- Channel 4, 11 Mayıs 2011 duyurusu: İlk siparişin biçimi ve yapımcı kredileri.
- Peabody: Black Mirror yapım kredileri: Yazarlık ve ekip katkıları.
- Netflix: Black Mirror: Charlie Brooker’ın yaratıcı kredisi.